Yeni tip koronavirüs COVID-19 tedavisinde kullanılan ilaçlar: Ne kadar etkili?

656
Yeni tip koronavirüs COVID-19 (SARS-CoV-2) tedavisinde kullanılan ilaçlar

Dünya çapında yeni tip koronavirüs COVID-19 (SARS-CoV-2) vaka sayısı 1 milyona yaklaştı. Yaklaşık 4 ay önce Çin’in Wuhan kentinde ortaya çıkan koronavirüs bugün 180 ülkede toplamda 50 bine yakın can almış durumda. Tüm dünya ülkeleri virüsün yayılım hızını azaltmak için karantina ve sıkıyönetim uygulamalarını hayata geçiriyor. 

Kesin bir tedavisi olmayan koronavirüs için halihazırda piyasada bulunan bazı ilaçlar hastalar üzerinde olumlu sonuçlar veriyor. Koronavirüse iyi geldiği düşünülen bu ilaçlar yoğun medya ilgisi ve birçok kişinin bu ilaçları satın almak istemesi sebebiyle Türkiye’de Sağlık Bakanlığı tarafından eczanalerden toplandı ve suistimalin önüne geçmek adına reçeteye bağlandı.

Yeni tip koronavirüs COVID-19 (SARS-CoV-2) tedavisinde kullanılan ilaçları uzman görüşlerine yer vererek inceledik.

Sıtma ilaçları – Plaquenil

ABD Başkanı Donald Trump’ın da geçtiğimiz günlerde bahsettiği sıtma tedavisinde kullanılan ilaçlar koronavirüs vakalarının Avrupa’da görülmeye başladığı ilk günlerde neredeyse tüm dünya ülkelerinde büyük talep gördü. Türkiye’de reçetesiz satılan bu ilaçlara geçtiğimiz günlerde Sağlık Bakanlığı tarafından tedavi ve suistimal gerekçe gösterilerek el kondu ve ilaçlar reçeteye bağlandı. Bu ilaçlar sıtmanın yanı sıra deri veremi ve eklem iltihabı tedavisinde de kullanılıyor.

Sıtma tedavisinde kullanılan ilaçlar bağışıklık sistemini baskılıyor. Yeni tip koronavirüs COVID-19 vücuda girdikten sonra bağışıklık sistemi ortalamanın çok üzerinde tepki veriyor. Bağışıklık sisteminin normalin çok üzerinde tepki vermesi organ yetmezliğine sebep olabiliyor. Hidroksiklorokin ve klorokin tipi bu ilaçlar koronavirüs tedavisinde kullanılıyor olsa da hastalıkla mücadelede yeterli etkide değil.

Sıtma tedavisinde kullanılan ilaçları koronavirüs vakalarında kullanan ilk kişilerden biri Fransız mikrobiyoloji üzmanı Didier Raoult oldu. Raoult’un sıtma ilaçları ile koronavirüs tedavisi programı eleştirilerin de hedefi oldu.

Raoult eleştirilere Çin’deki vakalarda bu ilacın kullanıldığını ve ilacın etki gösterdiğini savunarak yanıt verdi. Fakat Avrupa Viroloji Derneği eski başkanı ve virolog Dr. Giorgio Palu, İtalya’daki vakalarda bu ilaçların yeterince faydalı olmadığını ve bu teorinin klinik testlerle kanıtlanmadığını söyledi. 

Rusya Novosibirsk Devlet Üniversitesi Biyonanoteknoloji Laboratuvarı Başkanı Prof. Sergey Netesov da sıtma ilaçlarının koronavirüs tedavisinde kullanılmasına mesafeli yaklaşıyor. Netesov, sıtma ilaçlarının antiviral ve antibiyotik olmadığını, sıtmanın parazit sebepli olduğunu ve antiparazit sınıfına giren bu ilaçların virüs sebepli hastalıkların tedavisinde etkili olmayacağını söylüyor.

HIV ilaçları – Kaletra

Lopinavir ve Ritonavir kombinasyonu ile üretilen ve Kaletra adı altında satılan HIV tedavisi ilacının da yeni tip koronavirüs COVID-19 vakalarında kullanılabileceğine dair yaygın bir kanı bulunuyor. Hollanda merkezli yayıncılık ve analiz kuruluşu Elsevier tarafından da koronavirüs tedavisinde potansiyel araç olarak tanımlanan bu ilacın da etkisinin kesin olduğunu söylemek henüz mümkün değil.

HIV ilacı ile tadavi yöntemi teorisine göre bu ilaç, tıpkı HIV tedavisinde olduğu gibi virüsün içerisinde bulunan bir enzimi baskılayarak hastanın vücudundaki hücrelerin koronavirüsten etkilenmesini önlüyor. Fakat uygulama aşamasında bu yöntemin ne denli etkili olduğuna dair net bir veri bulunmuyor.

Çin’de hazırlanan ve New England Journal of Medicine’da yayınlanan bir araştırma metninde, lopinavir-ritonavir tedavisinin herhangi bir faydasının görülmediği belirtiliyor. Avrupa Viroloji Derneği eski başkanı ve virolog Dr. Giorgio Palu da bu sonucu destekleyen açıklamalar yapıyor ve İtalya’daki sağlık uzmanlarının HIV ilacı ile tedavi yöntemini bırakmaya başladıklarını söylüyor. Rusya Novosibirsk Devlet Üniversitesi Biyonanoteknoloji Laboratuvarı Başkanı Prof. Sergey Netesov da HIV’in bir retrovirüs olduğunu ve bu virüs tipinin koronavirüsten oldukça farklı bir yapıda olduğunu vurguluyor.

British John Innes Center’da gören yapan mikrobiyolog Prof. George Lomonossoff, HIV ve koronavirüs enzimlerinin benzer olmadığını ve bu sebeple HIV ilaçları ile koronavirüs tedavisine şüphe ile baktığını söylüyor.

Ebola ilaçları – Remdesivir

Ebola virüs tedavisinde kullanmak için üretilen Remdevisir, koronavirüs tedavisinde adı geçen bir başka ilaç. ABD Gıda ve İlaç İdaresi FDA tarafından ‘nadir ve kısıtlı bir hastalığı tedavi etmek için üretilen ilaç’ kategorisinde değerlendirilen Remdesivir, Batı medyası tarafından koronavirüs tedavisinde en çok ümit vaat eden ilaçlardan biri olarak tanıtıldı. İlaç, ABD Savunma Bakanlığı Pentagon tarafından da ABD ordusunda enfekte olan kişiler üzerinde tedavi amacıyla güvenli dozda kullanıldı.

Remdevisir ila tedavi teorisine göre ilaç, viral RNA’ya (ribonükleik asit) yerleşerek virüsün çoğalmasını engelliyor. Fakat uzmanlara göre bu teorinin uygulanması aşamasında da bazı pürüzler bulunuyor. Rusya Novosibirsk Devlet Üniversitesi Biyonanoteknoloji Laboratuvarı Başkanı Prof. Sergey Netesov, Remdevisir ile koronavirüs tedavisinde net pozitif sonuçlara sahip olmadığımızı belirtiyor. British John Innes Center’da gören yapan mikrobiyolog Prof. George Lomonossoff da ilacın klinik olarak test edilmesi gerekliliğine dikkat çekiyor.

Romatoid artrit ilacı (eklem iltihabı) – Tocilizumab

Bağışıklık sistemini baskılayan sıtma karşıtı gibi ilaçların enfeksiyon tedavisinde kullanılması mantığa aykırı gibi görünse de Tocilizumab adlı romatoid artrit ilacı da yeni tip koronavirüs COVID-19 tedavisinde başvurulan seçenekler arasında yer alıyor.

İlacın koronavirüs tedavisinde kullanımına onay veren ilk ülke Çin oldu. İtalyan doktorlar da ilacın virüs sebebiyle oluşan iltihaba iyi geldiğini doğruladı. Tocilizumab, koronavirüs hastalarında görülen akciğer iltihaplanması sorununu önlüyor. Avrupa Viroloji Derneği eski başkanı ve virolog Dr. Giorgio Palu da ilacın hastalığın ağır seviyeye ulaşmadan önce kullanılması durumunda kısmen etki gösterdiğini belirtiyor.

Yeni hastalık ve salgınlar neden Çin’de ortaya çıkıyor?

British John Innes Center’da gören yapan mikrobiyolog Prof. George Lomonossoff ilacın tam anlamıyla virüsü baskılamadığını belirtse de enfeksiyon sebebiyle oluşan iltihaplanmayı önlediğine vurgu yapıyor. 

Interferon ilaçları

Koronavirüs tedavisinde hidroksiklorokin ve Tocilizumab gibi ilaçların aksine oldukça farklı bir yönteme de başvuruluyor. Multipl skleroz’dan (Çoklu doku sertleşmesi) ve kansere kadar çok farklı hastalıkların tedavisinde kullanılan ve bağışıklık sistemini baskılayan Interferon ilaçları da koronavirüs hastalarına da veriliyor.

Bu tedavi yöntemine göre Interferon ilaçları insan hücrelerindeki protein sentezini bloke ediyor ve virüsün çoğalmasını engelliyor. Bu yönteme kuşku ile yaklaşan Rusya Novosibirsk Devlet Üniversitesi Biyonanoteknoloji Laboratuvarı Başkanı Prof. Sergey Netesov, Interferon ilaçları ile tedavinin yarardan çok zarar getirebileceği uyarısında bulunuyor.

Interferon’un virüs ya da konak proteinleri fark etmeksizin protein sentezini bloke ettiğini belirten Netesov, bu tip ilaçların uzun süreli kullanımının kötü sonuçlar doğurabileceğini ifade ediyor. Tedavinin etkileri arasında kan hücrelerinin çoğalmasının engellenmesi ve intihar düşüncesi gibi psikolojik bozukluklar yer alıyor.

Netesov ayrıca ,Interferon ilaçlarının kişinin virüsü kaptığı ilk beş gün etki gösterdiğini ve beş günün ardından virüslerin genellikle Interferon’a karşı doğal bir direnç göstermeye başladığını söylüyor. Yeni tip koronavirüs COVID-19’un belirtileri yaklaşık 12 gün içinde ortaya çıktığı için Interferon ilaçların tedavide kullanılması pek de faydalı olarak değerlendirilmiyor.

Mevcut ilaçları başka hastalıkların tedavisinde kullanmak işe yarıyor mu?

Geçtiğimiz günlerde koronavirüs tedavisi araştırmaları için ödenek kazanan Belfast Kraliçe Üniversitesi’nde deneysel hematoloji uzmanı olarak görev yapan Prof. Ken Mills, tıbbi uzmanların, ilaç kombinasyonlarının klinik olarak belirlenmiş görevleri dışında farklı amaçlarla kullanma hipotezi üzerinde çalıştığını ve bu yöntemin yeni tip koronavirüs COVID-19 ve belirtilerine karşı etkili olabileceğini aktarıyor. 

Mills’e göre tıbbi uzmanlar virüs enfeksiyonunu engelleyecek ya da belirtilerini azaltacak veya ortadan kaldırabilecek tedavi yöntemleri bulabilir, bu sayede yüksek risk grubu ve yoğun bakım hastaları tedavi edilebilir.

Antiviral ve antiinflamatuvar kombinasyonları üzerinde çalışan Mills ve ekip arkadaşları, hangi ilaçla tedavinin koronavirüse karşı en etkin yöntem olduğunu araştırıyor.

Yeni tip koronavirüs COVID-19 tedavisinde etkin olduğu söylenen ilaçları inceledik. Şu an için bu ilaçların koronavirüse karşı kesin tedavi yöntemi olduğunu söylemek zor. Yeni tip koronavirüs COVID-19’a karşı en etkin ve en çok kabul gören mücadele yöntemleri sosyal mesafe kuralına uyma, izolasyon ve karantina. Yeni tip koronavirüs COVID-19 için aşı üretimi ise şimdilik klinik çalışma ve testlerden pek de öteye gitmiyor.

Yeni tip koronavirüs COVID-19 (SARS-CoV-2) belirtileri nelerdir?